Czy dokonano parcelacji majątku ziemskiego w Dolinianach? Próba odpowiedzi na pytanie

 1. Co znaczy słowo parcelacja?

 Parcelacja z języka łacińskiego to po prostu podział. To obce słowo przyjęło się w Polsce do określenia:

– podziału ziemi większych gospodarstw rolnych na mniejsze działki celem sprzedaży lub przekazania komuś w użytkowanie,

– dobrowolnego podziału ziemi dużych gospodarstw rolnych w wyniku sprzedaży działek albo ich nadania przez dotychczasowego właściciela lub przymusowego, poprzez wykup ziemi przez państwo polskie, podział na mniejsze celem ich odsprzedaży lub nadania za zasługi.

2. Podstawa prawna

Podstawę prawną do przebudowy ustroju rolnego i przeprowadzenia tzw. parcelacji w Polsce stanowiła Uchwała Sejmu Ustawodawczego z 10 lipca 1919 roku o przedmiocie zasad reformy rolnej (Druk nr 839).

Uchwała zakładała przeprowadzenie na obszarze całego kraju parcelacji oraz osadnictwa z równoczesnym ustaleniem górnego pułapu posiadanej ziemi. Powierzchnia nieruchomości gruntowej powyżej wyznacznika, miała zostać przymusowo wykupiona przez państwo i przeznaczona do parcelacji.

3. Urzędy do spraw parcelacji i zakres działania

Celem wykonania wyżej wymienionego zadania, ustawą z 22 lipca 1919 roku w przedmiocie utworzenia Głównego Urzędu Ziemskiego (Dziennik Praw. z 1919 r. poz. 376) powołano do życia Główny Urząd Ziemski, a ustawą z 6 lipca 1920 roku o organizacji urzędów ziemskich (Dz. U. z 1920 r. poz. 461) utworzono na okręgowe i powiatowe urzędy ziemskie na obszarze całego kraju.

 Zgodnie z tą ustawą kierownictwo i nadzór nad sprawami ustroju rolnego sprawował Główny Urząd Ziemski, przy którym działała również Główna Komisja Ziemska. Władzami wykonawczymi podlegającymi bezpośrednio Głównemu Urzędowi Ziemskiemu były Okręgowe Urzędy Ziemskie.

Nowe zasady wykonania reformy rolnej zostały określone ustawą z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r., poz. 1). Dotyczyły one przede wszystkim zastąpienia parcelacji rządowej, prowadzonej przez urzędy ziemskie, parcelacją prywatną.

Ustawa z 11 sierpnia 1923 roku o zakresie działania Ministra Reform Rolnych i organizacji urzędów i komisji ziemskich oraz rozporządzenie Ministra Reform Rolnych z dnia 12 marca 1924 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Sprawiedliwości, Rolnictwa i Dóbr Państwowych oraz Spraw Wewnętrznych w sprawie wykonania ustawy z dnia 11 sierpnia 1923 r. o zakresie działania Ministra Reform Rolnych i organizacji urzędów i komisji ziemskich (Dz. U. z 1924 r., poz. 281) określały kształt oraz zakres działania urzędów ziemskich.

Okręgowe urzędy ziemskie miały od tej pory podlegać Ministerstwu Reform Rolnych.

Do zadań okręgowego urzędu ziemskiego należało głównie wydawanie zarządzeń i wykonywanie czynności związanych z parcelacją państwową, osadnictwem, łączeniem zwanym komasacją, służebnością oraz tworzeniem zapasu ziemi niezbędnej do przeprowadzenia przebudowy ustroju rolnego.

Urzędy ziemskie wydawały orzeczenia i obowiązywał układ dwustopniowy. Orzeczenia pierwszego stopnia wydawane były przez okręgowy urząd ziemski lub okręgową komisję ziemską. Odwołania rozpatrywane były przez ministra Reform Rolnych albo przez Główną Komisję Ziemską.

Decyzje podejmowane były jednoosobowo przez komisarza ziemskiego, lub zespołowo przez okręgową komisję ziemską. Odwołania rozpatrywała okręgowa komisja ziemska. Ich rola polegała na wydawaniu decyzji w sprawach spornych, powstałych w trakcie postępowania przy scalaniu i zamianie gruntów, podziale i regulacji gruntów.

W skład komisji ziemskiej wchodzili przedstawiciele właściwych ministerstw, przedstawiciele większej i małej własności oraz bezrolnych i pracowników najemnych.

Urzędy ziemskie składały się z działów: administracyjnego, urządzeń rolnych, technicznego i osobowego. Najważniejszą częścią okręgowych urzędów ziemskich był dział urządzeń rolnych. Obejmował on pracę komisarzy ziemskich na terenie powiatów danego okręgu.

Liczba okręgowych urzędów ziemskich odpowiadała liczbie istniejących w tym czasie województw ale zasięg ich działalności nie do końca pokrywał się z granicami województw.

4. Urzędy ziemskie w Województwie Lwowskim

Siedzibą okręgowego urzędu ziemskiego od początku istnienia w Województwie Lwowskim był oczywiście Lwów. Prezesem był Gustaw Chmielewski, na dokumentach przewija się też kierownik Okręgowego Urzędu Ziemskiego B. Młodzianowski, pełniący obowiązki Prezesa (takie nazwiska znalazłem w Lwowskim Dzienniku Wojewódzkim). Może był ktoś jeszcze…

rozporządzenie RM z dnia 12 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorjalnej okręgowych urzędów ziemskich

Siedziby i zakres działania Okręgowych Urzędów Ziemskich zostały określone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 października 1920 r. w przedmiocie utworzenia Okręgowych Urzędów Ziemskich na ziemiach b. Królestwa Kongresowego i b. zaboru austriackiego.

Okręgowy Urząd Ziemski we Lwowie obejmował stołeczne miasto Lwów, oraz powiaty: lwowski, gródecki, bobrecki, kamionecki z radziechowskim, rawsko-ruski, cieszanowski, sokalski, żółkiewski, złoczowski, zborowski, brodzki, brzeżański, podhajecki, przemyślański, rohatyński, tarnopolski, zbaraski, trembowelski, sałacki, czortowski, zaleszczycki, borszczowski, husiatyński, Kossowski, peczeniżyński, kołomyjski, horodelski, śniatyński, stanisławowski, kałuski, tłomacki, buczacki, nadworniański i bohorodczański.

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 października 1920 r. w przedmiocie utworzenia Okręgowych Urzędów Ziemskich na ziemiach b. Królestwa Kongresowego i b. zaboru austriackiegoLiczba powiatowych urzędów ziemskich w Województwie Lwowskim była zmienna i nie pokrywała się z ilością oraz granicami powiatów.

Dzięki rozporządzeniu Ministra Reform Rolnych z dnia 25 września 1923 r. w przedmiocie zniesienia powiatowych urzędów ziemskich […] można dowiedzieć się, że powiatowe urzędy ziemskie w Województwie Lwowskim znajdowały się do września 1923 r. w Żółkwi, Trembowli, Przemyślanach (zniesione tym rozporządzeniem) oraz Lwowie, Tarnopolu, Brzeżanach, Kamionce i Rawie Ruskiej.

rozporządzenie Ministra Reform Rolnych z dnia 25 września 1923 r. w przedmiocie zniesienia powiatowych urzędów ziemskich [...].Z kolei z rozporządzenia Ministra Reform Rolnych z dnia 10 marca 1926 r. w sprawie zniesienia powiatowego urzędu ziemskiego […] wiemy, że z dniem 01.04.1926 r. został zniesiony urząd w Buczaczu a powiaty mu przynależne, zostały rozdzielone pomiędzy Lwów – powiat żółkiewski, Stanisławów – powiaty rohatyński i tłurnacki, Rawę Ruską – powiat Sokalski i Czortków – powiat buczacki.

Tak więc pomiędzy 1923 a 1926 r. na pewno też w Stanisławowie powstał powiatowy urząd ziemski.

Zasięg okręgowego urzędu ziemskiego został zmieniony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1927 r. o utworzeniu okręgowych urzędów ziemskich w Stanisławowie i Tarnopolu […]. Polegał on na wymianie z odpowiednikiem krakowskim ziem zgodnie z granicą obu województw. Ponadto wyłączono ziemie województw tarnopolskiego i stanisławowskiego celem utworzenia okręgowych urzędów ziemskich w Tarnopolu i Stanisławowie. Zmiana weszła w życie z dniem 01.04.1928 r.

rozporządzenie RM z dnia 6 grudnia 1927 r. o utworzeniu okręgowych urzędów ziemskich w Stanisławowie i Tarnopolu [...]Rozporządzeniem Ministra Reform Rolnych z dnia 15 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich ustalono następujące siedziby dla powiatowych urzędów ziemskich w lwowskim okręgu ziemskim oraz zasięg działania:

siedziba Powiatowe okręgi ziemskie
Jarosław jarosławski, łańcucki, przeworski,
Lwów bobrecki, gródecki, jaworski,
Przemyśl dobromilski, mościcki, przemyski
Rawa Ruska lubaczowski, rawski, sokalski,
Rzeszów kolbuszowski, rzeszowski, strzyżowski,
Sanok brzozowski, liski, sanocki, krośnieński,
Sambor drohobycki, rudecki, Samborski, starosamborski,
Tarnobrzeg niżański, tarnobrzeski,

Zmiana powyższego zarządzenia nastąpiła szybko, bo już rozporządzeniem Ministra Reform Rolnych z dnia 19 maja 1931 r. o zmianie rozporządzenia o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich do właściwości powiatowego urzędu ziemskiego w Samborze dodano okręg turczański.

rozporządzenie Ministra Reform Rolnych z dnia 19 maja 1931 r. o zmianie rozporządzenia o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskichI ta zmiana nie trwała długo, gdyż rozporządzeniem Ministra Reform Rolnych z dnia 28 listopada 1931 r. w sprawie zmian w rozporządzeniu z dnia 18 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich zniesiono działalność powiatowych urzędów ziemskich w Jarosławiu, Rawie Ruskiej i Tarnobrzegu w okręgu lwowskim i włączono do sąsiednich urzędów powiatowych – przemyskiego i rzeszowskiego.

rozporządzenie Ministra Reform Rolnych z dnia 28 listopada 1931 r. w sprawie zmian w rozporządzeniu z dnia 15 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskichNa podstawie rozporządzenia Ministra Reform Rolnych z dnia 11 marca 1932 r. w sprawie zmian w rozporządzeniu z dnia 18 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich z dniem 1 kwietnia 1932 r. z obszaru działalności powiatowego urzędu ziemskiego z siedzibą w Rzeszowie skreślono powiat strzyżowski a z siedzibą w Samborze – starosamborski.

rozporządzenie Ministra Reform Rolnych z dnia 11 marca 1932 r. w sprawie zmian w rozporządzeniu z dnia 15 stycznia 1931 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich

  1. Ostatnia zmiana w ustroju rolnym w Województwie Lwowskim

W lutym 1932 roku doszło do połączenia Ministerstwa Reform Rolnych z Ministerstwem Rolnictwa i Dóbr Państwowych – w jedno Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych.

Wskutek powyższego, uchwalona została ustawa z 27 marca 1932 roku w sprawie działania Ministerstwa Reform Rolnych i organizacji urzędów ziemskich. Zgodnie z nią, kierowanie okręgowym urzędem ziemskim zostało powierzone wojewodzie.

Rozporządzeniem Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 8 listopada 1932 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich siedzibą powiatowego urzędu ziemskiego z dniem 1 stycznia 1933 r. na całym obszarze województwa lwowskiego stało się miasto Lwów.

Rozporządzenie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 8 listopada 1932 r. o ustaleniu siedzib i właściwości terytorialnej powiatowych urzędów ziemskich siedzibą powiatowego urzędu ziemskiego

Następnie na podstawie Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej i organizacji komisyj ziemskich z dniem 1 stycznia 1934 roku uprawnienia i obowiązki okręgowych urzędów ziemskich zostały przejęte przez wydziały rolnictwa urzędów wojewódzkich, zaś powiatowych – powierzono referatom rolnictwa przy starostwach.

Kompetencje okręgowych komisji ziemskich przekazano nowo utworzonym wojewódzkim komisjom ziemskim, dla których władzą odwoławczą była Główna Komisja Ziemska w Warszawie.

  1. Wnioski

Dzięki przedstawionym tutaj rozporządzeniom można zauważyć, jak często zmieniała się granica okręgowego urzędu ziemskiego we Lwowie oraz liczba i zasięg powiatowych urzędów ziemskich. Rzuca się w oczy brak stałości w tworzonym prawie, które rzutowało nie tylko na prace tychże urzędów, ale i powodowało zapewne bezład czy stratę czasu, który można by było wykorzystać na wykonywanie parcelacji. Nie zostało wszystko do końca przemyślane!

Dla potomków mieszkańców tych ziem, szukających swoich korzeni, te ciągłe zmiany powodują spore zamieszanie.

Swoje zrobiła wojna, a na pewno ciężka do opanowania jest sprawa przechowywania dokumentacji, zwłaszcza dla tych, których własność znajdowała się raz we właściwościach jednego a raz drugiego urzędu ziemskiego. Nie wiem (na dzień dzisiejszy 07.12.2015 r.) czy pełna dokumentacja wędrowała ze skreślonego urzędu do innego czy zostawała na miejscu… Brak jest wiedzy czy dokumentacja z Kresów jest przechowywana w archiwach polskich w obecnych granicach.

Te dokumenty Okręgowego Urzędu Ziemskiego, które przetrwały wojenną pożogę, przedstawiają dużą wartość. Wysoki poziom w pracach urzędów ziemskich zapewniał udział osób wykształconych i przygotowanych zawodowo pod względem znajomości geodezji, rolnictwa i techniki budowlanej. Uczestniczyli w tych czynnościach również rzeczoznawcy z ramienia stron postępowania (właściciela ziemi i państwa), komisje klasyfikacyjno-szacunkowe do oszacowania wartości majątku, a także oceny stanu gospodarstwa rolnego.

Parcelację mogła wykonywać osoba upoważniona, która spełniła wymogi określone przez ww. urząd.

Jak ważne to były stanowiska świadczy nawet sposób w jaki odwoływano upoważnienie biegłych do czynności parcelacyjnych. Musiało się to odbyć komunikatem zamieszczonym w dzienniku wojewódzkim. W przypadku województwa lwowskiego – w Lwowskim Dzienniku Wojewódzkim. Przykład poniżej:

L.Dz.Woj. z 1937 nr 19 Lwowski Dziennik Urzędowy z 1937 r. nr 19, strona 266

Warto dotrzeć (jeżeli nie zostały zniszczone przez obu zaborców) – do operatów stanu majątków.

Te powstałe w okręgowym urzędzie ziemskim, zawierają dokładne informacje dotyczące: nazwy majątku, jego położenia, stosunków własnościowych, granic i kształtów pól, rodzaju upraw i hodowli, jej charakteru, sposobu użytkowania poszczególnych składników majątku, występowania bogactw mineralnych i ich użytkowania, obiektów przemysłowych i gospodarczych (w tym budynków mieszkalnych), kondycji finansowej i zobowiązań względem instytucji lub okolicznej ludności (służebności), potrzeb związanych z funkcjonowaniem majątku, stosunków agrarnych w okolicy, a także ewentualne uwagi co do możliwości wyłączenia majątku z parcelacji.

Dzięki temu pomimo upływu lat można zobaczyć, co znajdywało się na ziemi przodków! A to już spora wiedza. A jeśli odnajdą się i mapy? To już wiemy, gdzie znajdował się dom naszych przodków!

  1. Czy była parcelacja majątku w Dolinianach?

Sprzedaż ziemi w Dolinianach rozpoczęła się po wykupie przez Bank Parcelacyjny z siedzibą we Lwowie od ich właściciela Seweryna Doliniańskiego w 1903 roku. Sprawami związanymi ze sprzedażą gruntów dla włościan zajmował się Stanisław Chruściel w Dolinianach i Antoni Czajkowski, podwójci w Popielach.

Przyjaciel Ludu z 03.04.1903 r. Bank Parcelacyjny we Lwowie nabył Doliniany i PopielePrzyjaciel Ludu z 03.04.1903 r. Bank Parcelacyjny we Lwowie nabył Doliniany i Popiele

Za czasów II RP w Dolinianach przeprowadzono dwie parcelacje. Jedna nazywana jest przez byłych mieszkańców jako kolonia Głęboka umiejscowiona jest w kierunku do Bratkowic, druga – nazwę ją roboczo tak jak na mapie – Za Błotem i Wrosolisko, od strony Dobrzan.

parcelacje Dolinianyparcelacje Doliniany mapa z www.kami.net

Dokumentacja Okręgowego Urzędu Ziemskiego z siedzibą we Lwowie przetrwała wojenną zawieruchę. Niestety nie jest ona w całości zgromadzona w jednym miejscu…I w jednym państwie.

archiwum w Przemyślu - dokumentacja OUZ we Lwowie

Część lwowskiego zespołu akt OUZ znajduje się w Archiwum Państwowym w Przemyślu. Są to lata 1922-1933. Znajdują się tam również akta Powiatowego Urzędu Ziemskiego z roku 1933 r.

Archiwum w Przemyślu posiada również akta geodezyjne dla miejscowości Doliniany i Wołczuch z lat 1846-1982.

Niestety pozostałe dokumenty należy szukać w archiwach ukraińskich. Czy ocalały wszystkie akta – nie wiadomo.

Czy warto dotrzeć do istniejących a tych pozostałych – szukać? Oczywiście, że tak. Dzięki tym dokumentom można odtworzyć własność byłym województwie lwowskim w tym w byłej gminie Rodatycze i odpowiednio w majątkach przynależnych do określonych wsi, w tym Dolinian.

Powiatowy urząd ziemski znajdował się do końca jego istnienia – w Gródku Jagiellońskim. Możliwe, że dokumentacja jest w archiwum miejskim tego miasta.
A może po utworzeniu na obszarze Województwa Lwowskiego jedynego powiatowego urzędu ziemskiego z siedzibą we Lwowie, będą one jednak we Lwowie? Trzeba poszukać. Dlaczego?

Bo warto dowiedzieć się czyją własność rozparcelowano i może będzie możliwe dowiedzieć się komu przyznano działki z tego majątku.

Możliwe byłoby odtworzenie powstałych na parcelacji osad (kolonii) np. osady Głęboka (obecnie część Dolinian). Jestem ciekawy czy te ziemie były własnością rodziny Doliniańskich.

Ostatecznie, dowiedzielibyśmy się kto z naszych przodków dla kogo był sąsiadem. Poznalibyśmy granice działek, ich przedwojenną wartość.
Może to niewiele, ale trzeba pamiętać, że działki były zagospodarowywane przez naszych pradziadków własnoręczną ciężką pracą.
Dzieło ich rąk poszło na marne wskutek zsyłek po zaborze Kresów przez ZSRR w 1939 r. (wskutek paktu z III Rzeszą) oraz drugi raz – wskutek wysiedleń na Ziemie Zachodnie )wskutek zdrady przez Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone w Jałcie). Jesteśmy winni przodkom przynajmniej pamięć. A sobie?
Powinniśmy pamiętać skąd jesteśmy i gdzie sięgają nasze korzenie.

Opracowane na podstawie pracy pn. Zespół Akt Okręgowego Urzędu Ziemskiego w Krakowie Mirosława Kluski z 2008 r. (ISSN 1899-5772) oraz prawodawstwa II RP.

  1. Gdzie można znaleźć ślad o tzw. parcelacji szukanych miejscowości

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia ……………….. (wpisać rok) o ustaleniu na rok ……….. wykazu imiennego nieruchomości podlegających przymusowemu wykupowi.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia …………….. (wpisać rok) o ustaleniu na rok …. (wpisać rok) wykazu imiennego nieruchomości podlegających przymusowemu wykupowi

Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego i Lwowski Dziennik Wojewódzki

być może i tutaj:

Gazeta Lwowska

http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/  – szukaj pod nazwą ,,Wielka własność rolna”

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s